Afzakkertjes, deel 16

20 juli 2011

Observaties vanaf de zijlijn door drs. K. Bouter

De Nieuwe Tijd (1)
Er is een Nieuwe Tijd aangebroken in Nederland. De dienst wordt nu uitgemaakt door twee partijen die als enigen het woord vrijheid pontificaal in hun banieren voeren. De aanbidders van de vrijheid zorgen voor een aantal vernieuwingen waar we wel even aan moeten wennen. Als het over cultuur gaat heeft iedereen nu uitgebreid kennis gemaakt met Halbe, die met zichtbaar genoegen de hele sector de duimschroeven aandraait. Vrijheid geldt uiteraard niet voor iedereen.
Om goed te kunnen zien waar de vernieuwing allemaal in zit, is het nuttig om eens even op een rijtje te zetten wat er nu aan achterhaalde principes uit het pre-Halbe tijdperk radicaal, zoals dat past bij een echte liberaal, zijn opgeruimd.
Om te beginnen zijn we af van het lachwekkende idee dat we met elkaar moeten samenwerken. Halbe laat ons zien dat er maar één weg is: de moordende concurrentie van de vrije markt. Het motto moet dus zijn: zie iedereen als een concurrent en draai hem of haar de nek om zodra jou dat uit komt. Een killer-mentaliteit moet je hebben. Heeft Halbe ook. Logisch, want zoals Hij intussen ook diverse keren heeft benadrukt: het komt uiteindelijk iedereen ten goede. Dat we dat niet eerder gezien hebben. Stom.
Vervolgens hebben we ook afscheid genomen van de idiote gedachte dat het bijvoorbeeld bij een tentoonstelling in een museum toch allereerst gaat om de kwaliteit van het product. Onzin natuurlijk, want kwaliteit zit heel ergens anders. Halbe zegt: wie grote publieksmanifestaties maakt, waar dus veel mensen komen, hem zal het Eeuwige Leven gegeven worden. En volgens goed liberaal gebruik ben je dan binnen, want wie eenmaal heeft krijgt daarna steeds meer. Hij die heeft zal gegeven worden. Dat is kwaliteit.
Ten derde hoeven wij ons ook niet meer moreel verplicht te voelen om kleinschalige projecten of instellingen waar leuke en goede dingen gedaan worden te ondersteunen. Halbe heeft ons laten zien dat we alleen de groten moeten steunen, de kleintjes hebben immers geen schijn van kans om te overleven in een vrije markt. Hij heeft het niet op mensen die hun hand op moeten houden. Het is net als met de honger in de wereld: hou maar op met geld storten richting Afrika. Helpt toch niets. Je kunt beter investeren in zo’n liberaal land als China, een eersteklas groei-economie waar niemand zijn hand ophoudt. En groot. Dus goed.
Tenslotte gaan we nu in het vervolg ook anders met elkaar om. Het volkomen ouderwetse idee van solidariteit (wat een woord!) is gelukkig ook overboord gegooid sedert Rutte en Wilders aan de macht zijn. Het idee dat we ons verantwoordelijk zouden moeten voelen voor een ander. Kom nou, zoek het fijn zelf uit. Vrijheid, daar gaat het om.

De Nieuwe Tijd (2)
De omgangsvormen zijn inderdaad veranderd onder invloed van het nieuwe tijdsgewricht. De Raad voor Cultuur heeft op verzoek van Halbe een voorstel gemaakt hoe de vereiste bezuinigingen te realiseren. Hij werd in feite op zijn wenken bediend, zij het dat de Raad adviseerde de operatie in fasen door te voeren.
Als dank voor de bewezen diensten gooide Halbe er nog een schepje bovenop en voerde hij alles in één keer door. Niks fasering, meteen het mes er flink in. Nog nooit is een adviesorgaan van de overheid op zo’n grove manier geschoffeerd. Om over het schofferen van de culturele instellingen maar te zwijgen.
Maar wat doet de Raad voor Cultuur? In eerste instantie neemt men wat tijd om dit alles te verwerken. Ik neem aan dat er intern de nodige discussie gevoerd is, althans dat mag je hopen. Na enige tijd neemt de voorzitter van de Raad de enige beslissing die je moet nemen in dit soort situaties: zij stapt op. Ook de gehele afdeling podiumkunsten treedt af. Ik zou verwachten dat de overige leden van de Raad dit voorbeeld zullen gaan volgen. Dat zou in elk geval getuigen van solidariteit, niet alleen met de voorzitter maar ook met de benadeelde instellingen, en van enig besef van inhoudelijkheid en eigenwaarde.
Hoe zit het met de afdeling musea binnen de Raad? Tot mijn verbijstering blijft iedereen daar gewoon zitten. Wat voor mensen zijn dit? In elk geval geen mensen die zich druk maken over wat er in de toekomst met de musea in Nederland moet gebeuren. Het zijn stuk voor stuk mensen die precies passen in het Nieuwe Tijdsdenken: eerst ikzelf, dan een hele tijd niks, en dan misschien een ander. Als het niets kost. En over de inhoud hebben we het bij voorkeur helemaal niet meer.
Uw columnist is te oud. Hij past niet in de Nieuwe Tijd: inhoudelijkheid en solidariteit lijken daarin geen principes meer die op enigerlei wijze leidend zijn in menselijk gedrag. De Nieuwe Tijd wordt gekenmerkt door eigenbelang en opportunisme. De zittenblijvers in de Raad voor Cultuur zijn daar de trieste voorbeelden van. Deze mensen laten zich schaamteloos door onbeduidende politici tegen elkaar uitspelen. De zogenaamde liberalen gaan er prat op dat de tijd van politieke ideologieën achter ons ligt. Ze zorgen er helaas ook voor dat de laatste principes die nog ergens over gaan in de vuilnisbak verdwijnen.
Mijn oproep aan u is deze: blijf uw verstand gebruiken, hou nog een paar principes overeind en wees waakzaam. Want de enige manier om dit tij te keren is verzet en protest. En dat moet uit de samenleving komen. Van u dus. Neem het niet!

drs. K. Bouter is gepensioneerd kunsthistoricus.