Afzakkertje (15). Ruim baan voor Halbe!

01 mei 2011

Observaties vanaf de zijlijn door drs. K. Bouter

Ruim baan voor Halbe!

Eerder heb ik op deze plaats gewezen op het grote gevaar dat Halbe Zijlstra heet, en gezegd dat niemand voor zijn onstuitbare saneringsdrang gespaard zou blijven. Deze week bleek dat mijn angstige vermoedens juist waren. Alle musea gaan voor de bijl, groot en klein, ook de rijksmusea. Ik lees in de krant dat de directeur van het Rijksmuseum in Amsterdam “furieus” is over het advies dat de Raad voor Cultuur heeft uitgebracht, vooral omdat het volgens hem “zonder overleg tot stand kwam” . En de directeur van de Nederlandse Museumvereniging is “zeer geschokt”.
Een vreemde toestand. Het lijkt wel alsof dit advies als een donderslag bij heldere hemel over de arme musea is uitgestort. Alsof niemand dit had kunnen zien aankomen. Vooral de reactie van de NMV directeur spreekt boekdelen. Hij is geschokt. Wist hij dan van niets? Daar lijkt het wel op, want anders reageer je niet zo. Ik heb de afgelopen jaren ook niet gemerkt dat de enige organisatie waarin bijna alle musea verenigd zijn de barricaden op ging, zoals de podiumkunsten dat wel deden. Blijkbaar zag NMV-directeur Weide daar geen reden voor. Hoe kan dat? En wat vinden de leden hier van?
Binnen de Raad voor Cultuur zijn het museummensen zelf die over hun collega’s adviseren. De samenstelling en werkwijze van de Raad brengt met zich mee dat de overheid het veld probleemloos kan verdelen en mensen en instellingen tegen elkaar worden uitgespeeld. Het simpele feit dat de musea ooit akkoord zijn gegaan met een dergelijke constructie heeft mede geleid tot het advies wat er nu ligt. Een Museumvereniging had hier een alternatief geluid kunnen laten horen, maar zij betekent als organisatie helemaal niets als het veld louter bestaat uit instellingen die alleen hun eigen belangen op het oog hebben en niet bereid zijn de handen ineen te slaan. De NMV heeft het op dit punt volledig laten afweten. Er zijn toch waarachtig wel een paar gemeenschappelijke belangen te verdedigen, dacht ik zo.
De Raad voor Cultuur had bij monde van haar eminente voorzitter, van wie voortdurend beweerd wordt dat zij zo’n ervaren bestuurder is, ook tegen Halbe kunnen zeggen: als jij wilt bezuinigen, dan knobbel je zelf maar uit hoe het moet, dat gaan wij niet voor jou doen. Dan zou Halbe ook aanspreekbaar zijn op hetgeen hij voornemens is te doen. Nu is hij dat niet, want hij voert straks, zij het gefaseerd, gewoon uit wat de Raad adviseert. De gehele Raad had de civile courage moeten hebben om de opdracht terug te geven en in haar geheel op te stappen.
Maar nee dus. Het ontbreekt bestuurlijk en politiek Nederland in toenemende mate aan lef om nee te zeggen. Nee tegen een bestuurscultuur die vooral gekenmerkt wordt door gebrek aan moreel besef en solidariteit, en angst om de PVV voor het hoofd te stoten. Men voert dus braaf uit wat er gevraagd wordt. Opdracht is opdracht. De musea stonden erbij en keken er naar. En waren vooral bezig met zichzelf. Ook de rijksmusea hebben blijkbaar lang gedacht dat zij onaantastbaar waren, want hun eigen VRM-clubje ondernam ook helemaal niets. Deze verdeeldheid komt terug binnen de advisering van de Raad en zo is ruim baan gemaakt voor Halbe. Hij neemt halverwege de maand juni een definitief besluit. Er wordt hem geen strobreed in de weg gelegd. Volgens mij ligt het besluit er al.
Hoe nu verder? Gaan de musea nu massaal in staking? Komt u allen in opstand? Ik vrees dat het ongeveer als volgt gaat. De komende weken, als de eerste schrik wat over is, denken verschillende instellingen, uiteraard allemaal individueel, hun hachje nog enigszins te kunnen redden door misschien een kamerlid te bellen of een ambtenaar op het ministerie op te zoeken. Als je dan als collega’s elkaar per ongeluk tegenkomt in de trein naar Den Haag, dan kijk je natuurlijk snel een andere kant uit. Intussen doen NMV en VRM wanhopige pogingen om haastig een vergadering met leden te beleggen waar misschien de toestand besproken moet worden of zoiets, maar iedereen heeft volle agenda’s, dus dat duurt even. Tot een ieders verbijstering blijkt het ineens juni te zijn en staan de definitieve besluiten al uitgelekt in de krant. Opnieuw is men furieus en geschokt, maar Halbe gaat grijnzend door naar de volgende ronde. Tevreden zal hij terugkijken op deze operatie, het was een (paas)eitje.

drs. K. Bouter is gepensioneerd kunsthistoricus en oud-activist.