Nieuwe afdeling Nederlandse archeologie in het Rijksmuseum van Oudheden

17 april 2011

Het RMO heeft de hoogste etage van zijn museum vernieuwd, de oude tentoonstellingen eruit, nieuwe erin! Reden voor het team van MuseumService om weer op pad te gaan. Hoe lang geleden was het vorige bezoek aan dit museum? De leden van het team kunnen het zich niet herinneren. Te lang, dat wel, dit is immers HET nationale centrum voor archeologie.

De Egyptische tempel die de overdekte binnenplaats domineert is na zovele jaren nog steeds actueel, hem daar net niet in het midden te zien staan, is een feest. Op de website onder het kopje Het beste uit de collectie altijd te zien in het museum ontbreekt hij en mag wat ons betreft best worden opgenomen.

Maar goed, we kwamen voor de vernieuwde tweede etage. Voor we met ons kaartje met zipcode door het tourniquet gingen, viel ons oog op de kleine tentoonstelling Vorm tegen tijd met werk van keramist Martin McWilliam en sloegen we - onweerstaanbaar - links af. Deze McWilliam geeft volgens het museum een verrassende, hedendaagse visie op aardewerk, 'een materiaal dat in alle tijden en culturen ruim vertegenwoordigd is', een kennelijke reden om in een archeologisch museum als modern kunstenaar de ruimte te krijgen.

Nou ja, eindelijk gingen we dat poortje door en met de mooie glazen lift naar boven, ondertussen goed om ons heen kijkend waar we allemaal NIET naar toe zouden gaan. Daar aangekomen blijkt de hele etage gestript en strak wit gesausd. De inrichting bestaat uit één (semi?)permanente tentoonstelling, er is een afgesloten ruimte voor tijdelijke tentoonstellingen en dan is er nog open ruimte over voor kleinere tijdelijke tentoonstellingen, gemakkelijke multifunctionele ruimtes die erg geschikt voor zijn.

We begonnen bij de hoofdmoot Archeologie van Nederland. De tentoonstelling is door de makers opgevat als een tijdlint, smal en kronkelig beginnend bij de oerknal en in het heden eindigend, breed over de vloer uitgespreid; je staat er middenin. In het 'witte lint', dus van vroeg tot heden, zijn kleine thematische presentaties verwerkt: vitrines, audiopresentaties en een tekenfilm.

De vrij kleine vitrines bevatten behalve de archeologische voorwerpen, een klein rondje van ca 10 cm doorsnee met beeldende achtergrondinformatie of op de achterwand een filmpje. De teksten ernaast zijn hierop aanvullend; er is in geen enkel opzicht dubbele informatie. In veel teksten is ook te lezen hoe en wanneer de voorwerpen zijn gevonden. Dat maakt de lezer erg betrokken. Wij vonden het wel jammer dat informatie ontbrak over bruikleengevers, maar snappen wel dat dit voor het grote publiek ook overbodig is.
Bij de audiopresentaties gaan de bezoekers op grote grijze keien zitten bij een knapperend vuurtje dat op de witte wand is geprojecteerd. Ze worden verwelkomd door een stem die vertelt over de plaatselijk gebruiken. Helaas werkt de techniek niet overal perfect waardoor we niet konden 'doorklikken' naar vervolginformatie. Op een andere plek maakt de airco teveel gedruis voor een goede verstaanbaarheid.
In de plaats van de vroegere maquettes wordt een tekenfilm (letterlijk: getekend met potlood) getoond die zeer helder inzicht geeft in de 'ruimtelijke inrichting' van een nederzetting.
Op verschillende plaatsen van het tijdlint kunnen kinderen in een bed (replica's) gaan liggen en dromen over de tijd waar ze zich bevinden.

Bijzonder zijn de vitrines met archeologische vondsten uit zeer recente tijd, en dan vooral met een oog voor het waardevolle van het gewone. De dagelijkse gebruiksvoorwerpen van de Duitse piloten tijdens de bezetting op luchtmachtbasis Welschap is enkele jaren geleden als afval aangetroffen. Het bevat hun serviesgoed met hakenkruisjes aan de onderzijde, hun lege potjes sinaasappeljam, leeggedronken bierflesjes van ons nationale merk, champagne die over de datum was en flesjes met lavendelreukwater; dit zien geeft ons bijna het gevoel een van hen te kunnen zijn.

Zoals de mensen van het museum het verwoorden: Juist die materiële cultuur toont wie wij ooit waren en het opgraven daarvan vertelt beeldend wat Nederland heeft gemaakt tot wat het nu is. Archeologie houdt dus, net als geschiedenis, nooit op. En u bent daar deel van. En wat ons betreft zijn ze er in geslaagd om dit op een aansprekende manier over te brengen.

Een klein deel van de afdeling ‘Archeologie van Nederland’ is bedoeld voor tijdelijke tentoonstellingen. De eerste extra tentoonstelling gaat over 'Feit en fictie over de gouden Peelhelm’. Aan de orde komt wat waar is van de verhalen en legendes over de beroemde Romeinse ruiterhelm die 100 jaar geleden werd gevonden in het moeras van de Brabantse Peel. Het team van MuseumService vindt het een informatieve presentatie en spreekt de wens uit dat dat deze ruimte ook gebruikt zal worden voor actualiteiten. Er wordt momenteel immers zo ongelooflijk veel opgegraven in Nederland.

En dan is er is ook nog een afgesloten deel op deze etage, geschikt voor grotere tijdelijke tentoonstellingen. Het team heeft het geluk net op de eerste dag Keizers op Corfu te zien, over Keizerin Elisabeth (beter bekend onder haar filmnaam Sissi) en Keizer Wilhelm en hun gemeenschappelijke belangstelling voor de klassieke oudheid.

De conclusie van het MS-team is dat er alleen al op deze ene etage genoeg te zien is voor één museumbezoek. Het museum is prachtig verzorgd, en wanneer tweemaal een groep is gepasseerd is het erg rustig - te rustig voor al dit boeiends.

Marianne de Bruyn, april 2011