De Verenigde Staten ratificeren Haagse Conventie uit 1954

19 oktober 2008

Begin oktober bereikte ons het positieve bericht van ICOM dat de VS eindelijk ‘De Haagse Conventie voor het beschermen van cultureel erfgoed tijdens gewapende conflicten’ uit 1954 ratificeren. Een mijlpaal?
Ton Cremers reageert hierop.

‘Februari 2003 hield ik in Washington naar aanleiding van de ontvangst van de Burke Award for excellence in cultural property protection een korte toespraak om mijn dank voor die onderscheiding te uiten. De spanningen tussen Irak en de USA waren toen al zeer hoog opgelopen en een oorlog dreigde.

In die korte toespraak waarschuwde ik de aanwezigen dat de USA noch de UK de Haagse Conventie ter bescherming van cultuurgoed in oorlogstijd hadden geratificeerd en dat een oorlog tegen Irak grote gevolgen zou hebben voor het cultuurgoed in dat land. Tijdens mijn toespraak was "de wieg van onze beschaving" nog niet verworden tot een al te vaak gebruikt cliché. Mijn angst voor de vernietiging van cultuurgoed kwam binnen een half jaar uit. Na de inval in Irak, twee maanden na mijn presentatie, nam de illegale handel in antiquiteiten schrikbarend toe. De beelden van de roof uit het nationale museum en de brand van de bibliotheek in Bagdad zullen deze oorlog en het onvermogen van de geallieerden cultuurgoed te beschermen nog voor generaties markeren. Tijdens mijn praatje in Washington adviseerde ik de Amerikanen de bagage van uit Irak terugkerende militairen en journalisten goed te controleren op gesmokkelde objecten. Deze waarschuwing bleek bijna profetisch want twee maanden na de inval van april 2003 werden de eerste journalisten en militairen al betrapt op de smokkel van cuneiform tabletten en cilinders. Dat niet alleen de Amerikanen maar ook elders in de westerse wereld legerkolonel en officier van justitie Matthew Bogdanos als een held geëerd werd omdat het hem gelukt is geroofde antiquiteiten terug te vinden, heb ik altijd met kritische relativering geobserveerd. Er had door de Amerikaanse en Engelse aanvallers - we weten inmiddels dat het motief massavernietigingswapens op leugens was gebaseerd - veel meer aandacht moeten worden besteed aan de preventie van roof van cultuurgoed in plaats van zichzelf op de borst te kloppen over de slechts gedeeltelijke terugkeer van geroofde objecten.

Dat Amerika nu de Haagse Conventie ratificeert mag goed nieuws zijn, maar laten we wel wezen: de eerste versie van deze conventie dateert van ruim een halve eeuw geleden en de USA waren sindsdien bij tientallen militaire conflicten en zelfs complete oorlogen betrokken. Deze ratificatie is veel te laat. Overigens: Nederland heeft nog steeds niet de Unesco Conventie ter bestrijding van illegale handel geratificeerd. Deze conventie uit 1970 is inmiddels door 125 landen, inclusief de USA en de UK, geratificeerd. Met verwijtende vinger naar de USA wijzen omdat de ratificatie van de Haagse Conventie veel te laat plaats vond is alleen mogelijk wanneer tegelijkertijd de hand in eigen boezem gestoken wordt en Nederland nu eindelijk eens die Unesco 1970 Conventie ratificeert!’

Ton Cremers