Boekrecensie 'Particulier initiatief', Boekman 76

19 oktober 2008

Het jongste nummer van Boekman is gewijd aan ‘Particulier initiatief’. In de publicatie komt naast sponsoring vooral het mecenaat aan bod. Wat betreft het eerste onderwerp, het zal met de huidige kredietcrisis nog erg lastig worden om sponsoren te vinden.

Vooral de financiering van activiteiten door banken staat momenteel stevig onder druk. Slecht nieuws voor musea, die de afgelopen decennia steeds meer voor incidentele financiering van tentoonstellingen en educatieve projecten afhankelijk zijn geworden van fondsen van de RABO-bank en de VSB. Naar verluidt is het VSB-fonds een miljard euro kwijt geraakt tijdens de crisis. Ook andere bedrijven, zoals pensioenfondsen en verzekeringsmaatschappijen, zullen de komende tijd meer terughoudend reageren op sponsorverzoeken. De hoop is dus gevestigd op de giften van gulle particulieren.

In het openingsartikel van Particulier initiatief betoogt Theo Schuyt, hoogleraar filantropie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, dat een nieuwe gouden eeuw van schenken in aantocht lijkt. Dat is onder de huidige omstandigheden ook erg verstandig. Men kan beter geld geven aan goede doelen dan het oppotten bij de Icesave. Het motto is: uitgeven die reserves, voordat het te laat is!

Schuyt becijfert dat er veel wordt geschonken aan goede doelen. In 2005 hebben Nederlandse burgers, fondsen en bedrijven circa 4,5 miljard euro bijgedragen aan het algemeen nut. Het meest wordt gegeven aan kerk en levensbeschouwing (18 procent) en internationale hulp (17 procent). Op de derde plaats komt sport en recreatie. Het minst krijgen cultuur (7 procent) en onderwijs en onderzoek (6 procent). Dat komt omdat het ondersteunen van cultuur volgens de meeste mensen een taak van de overheid is. Datzelfde geldt voor het onderwijs en de wetenschap.

Toch is er een kentering op komst; de filantropie zal de komende decennia in de kunstsector groeien. Daarvoor zijn verschillende factoren aanwijsbaar:
(1) Nederland kent meer vermogenden dan ooit. Het MKB heeft berekend dat circa 100.0000 bedrijfsbeëindigers zich de komende jaren melden bij financieel deskundigen (banken, fiscalisten en notarissen). Een deel van het kapitaal komt vervolgens terecht bij maatschappelijk goede doelen.
(2) De secularisering zal negatieve effecten hebben op het geefgedrag. Het effect hiervan is dat een omvangrijke vermogensoverdracht tussen generaties zal plaatsvinden. Ook hiervan zal een deel bij maatschappelijke en culturele instellingen terecht komen.
(3) Burgerschap en burgerdeugden zijn in opmars. Particulieren en bedrijven willen zich verbinden met maatschappelijke doelen om op die manier hun maatschappelijke betrokkenheid te tonen.

Hier liggen dus kansen voor musea. U moet zich melden bij plaatselijke fiscalisten en notarissen als u mecenassen zoekt! Maar u kunt niet onvoorbereid te werk gaan. Het is belangrijk dat u een helder giften- en sponsorbeleid voorlegt aan potentiële begunstigers. Het betekent echter ook een mentaliteitsomslag. Veel culturele instellingen hebben de afgelopen jaren hun beleid afgestemd op de overheid om subsidies binnen te halen. De relatie met andere stakeholders (burgers, bedrijven en fondsen) is daardoor verwaarloosd. Bestuursleden van instellingen moeten veel meer de boer op en netwerken om potentiële filantropen te vinden.

Maar er is ook een belangrijke taak voor de overheid weggelegd: de overheid zou filantropie meer moeten waarderen. De overheid moet de angst van schenkers wegnemen dat ze bij moeten passen voor overheidstekorten. Ook de vrees van instellingen dat ze een bezuiniging krijgen opgelegd als meer eigen middelen worden ingezet, zou moeten worden weggenomen.

Aan dit pleidooi voegt André Nuchelmans in zijn artikel Op zoek naar gouden bergen nog een aantal praktische aanbevelingen toe voor de culturele sector die zich – ondanks de slechte economische situatie van dit moment – toch op het sponsorterrein begeeft. Instellingen zouden zich meer moeten verdiepen in de wensen van het bedrijfsleven. Bovendien ontbreekt het vaak aan bijzondere aanvragen met originele tegenprestaties voor de sponsor (dat is meer dan een naamsvermelding op een affiche of uitnodigingskaart). Vergeet niet dat het bedrijfsleven alleen mee wil doen als enthousiasme gedeeld wordt. Bovendien blijken culturele instellingen niet sterk te zijn in het onderhouden van de relaties. Van de andere kant moet het bedrijfsleven aangespoord worden om meer langdurige zakelijke relaties met de non profit-sector aan te willen gaan. Continuïteit is van groot belang voor het succes van sponsoring.

In Particulier initiatief komen vervolgens enkele mecenassen, directeuren van cultuurfondsen en succesvolle culturele instellingen aan het woord. Ook worden belastingtips gegeven en wordt uit de doeken gedaan hoe de Stichting Kunst & Zaken de culturele sector wil versterken door verbindingen te leggen met het bedrijfsleven. De publicatie is van groot nut voor ieder ondernemend museum.

Particulier initiatief, Boekman.Tijdschrift voor kunst, cultuur en beleid. Twintigste jaargang, 76 is voor € 15 te bestellen bij secretariaat@boekman.nl