Eindelijk erkenning van het vak.

19 augustus 2008

Nederland is een nationaal museum voor grafische vormgeving rijker 

Komend vanaf het Centraal Station en na een wandeling door het Valkenbergpark, wapperen de vlaggen van de gevelkunstenaar Teun Castelein in de Boschstraat ons vrolijk tegemoet. Deze kleurrijke felicitaties van sponsoren en vrienden van De Beyerd camoufleren de voorgevel van het voormalige 17de eeuwse gasthuis, waarin het nieuwe nationale museum voor grafische vormgeving gehuisvest is. De keuze van Breda als vestigingsplaats voor het nationale museum is in de vormgevingswereld uitgebreid besproken en wordt door verschillende Amsterdamse instituten, mede vanwege de decentrale ligging van Breda, hevig betwist. Toch is het logisch dat het museum hier gelokaliseerd is. Sinds 1956 worden in De Beyerd, dat startte als cultureel centrum en zich ontpopte tot centrum voor beeldende kunst, exposities op het gebied van beeldende kunst, fotografie, architectuur en grafische kunst en vormgeving georganiseerd, mede gevoed door de Bredase kunstopleiding AKV/St. Joost.

Vooral gedurende de laatste vijf en twintig jaar werden onder leiding van directeur Frank Tiesing spraakmakende tentoonstellingen op het gebied van de grafisch ontwerpen gemaakt. Overzichtstentoonstellingen als Ontwerp: Total Design, Grafische vormgeving in Nederland: Een eeuw, Dutch posters 1960-1996 en Wendingen 1918-1932 staan bij het publiek op het netvlies gegrift. Ook heeft De Beyerd altijd veel aandacht besteed aan de vormgeving van posters en catalogi, en de inrichting van tentoonstellingen. Gerenommeerde grafische ontwerpers als Anthon Beeke, Karel Kruijsen en Jan van Toorn werkten voor De Beyerd en verbonden hun naam aan het instituut.

Van Kunsthal naar Graphic Design Museum

Met de opening van het nieuwe museum op 11 juni j.l. is De Beyerd een nieuwe weg ingeslagen. Het voormalig gasthuis is met rijkssteun door architect Hans van Heeswijk uitgebreid met zes expositieruimten - die vanwege klimatologische omstandigheden deels onder de grond gesitueerd zijn -, een auditorium, een hip Sandberg-café en een ruim gesorteerde graphic design shop die werd ingericht door Bureau Mijksenaar. Na de verbouwing ontstond 2,5 keer zoveel expositieruimte als in het voormalige kunstencentrum. Thematisch heeft De Beyerd de afgelopen tijd een moedige keuze gemaakt. Er is afscheid genomen van de beeldende kunst. Men focust nu in op (inter-) nationale grafische vormgeving met als argument dat grafische vormgeving een grotere betekenis heeft in ons dagelijks leven dan beeldende kunst. Bovendien behoren de Nederlandse grafisch ontwerpers tot de internationale top, met industriële en textielontwerpers verenigd onder de noemer Dutch Design. Om dat imago beter over het voetlicht te brengen heeft het museum voor een internationale naam en programmering gekozen. De komende jaren wordt het Graphic Design Museum uitgebouwd tot een volwaardig museum: met een eigen collectie, beheer- en behoudstaken en aandacht voor wetenschappelijk onderzoek. 

In het museum is de overzichtstentoonstelling 100 years of Graphic Design in the Netherlands, samengesteld door conservator Esther Cleven, te zien. De expositie beslaat drie zalen en is chronologisch opgezet: Een beroep wordt geboren (Interbellum/WOII), Naar een Nederlandse samenleving (Wederopbouw) en Graphic design nu (Moderne Tijd, waarin elf toonaangevende ontwerpers over het ontstaan van één bepaald affiche of boek aan het woord komen). De ontwerpers Frederik de Wal en Maarten Meevis van Kinkorn zorgden voor een stemmige expositie met prachtige vitrines waarin de objecten lijken te zweven, met gedempt licht (naar lichtontwerp van Joost de Beij) dat elke zaal in een passende stemming brengt. De functionele interactieve media werden verzorgd door Lust, Rapenburg Plaza en Kiss the Frog. 

Voor kinderen van 8 tot 14 jaar werd een speciale zaal ingericht waar zij kunnen experimenteren met kleuren, lettertypes, pictogrammen en vormen. Men leert er om zelf een affiche te ontwerpen, een website vorm te geven of een publicatie te maken. Deze ruimte heet ‘Publiceer het maar’ en is uitdrukkelijk verboden voor volwassenen. De Designpolitie ontwierp deze zaal, die door de primaire kleuren gedomineerd wordt, en het bijbehorende lesmateriaal. 

De opening van het nieuwe museum viel samen met het Europees Kampioenschap voetbal. Daarop geïnspireerd heeft Erik Kessels, van communicatiebureau KesselsKramer, een elftal samengesteld van vooraanstaande grafisch ontwerpers uit Europa. Deze ontwerpers ontmoeten elkaar binnen en buiten het museum en werken samen om een antwoord te formuleren op de vraag wat hedendaags grafisch ontwerp inhoudt. 

Na ons bezoek aan het Graphic Design Museum konden wij slechts één minpunt ontdekken: de routing is niet duidelijk. Vanaf de garderobe is het niet eenvoudig om de entree van de verschillende tentoonstellingen te vinden. Je zou verwachten dat je vanaf de begane grond direct de exposities kunt betreden. In plaats daarvan moet je de trap af. Een grote pijl naar beneden zou uitkomst bieden!
Ere wie ere toekomt: Breda heeft een verfrissend museum voor grafische vormgeving gekregen en om grafisch ontwerper Ben Bos te citeren: ‘dit is eindelijk een erkenning van het vak’. 

Feiten op een rij

-Kosten verbouwing en inrichting: € 13,8 miljoen.
-Jaarlijkse subsidie: € 4,3 miljoen
- Financiers: Gemeente Breda, Provincie Noord-Brabant, Ministerie OCW, sponsors en fondsen zoals het VSB-fonds, de Bankgiroloterij, SenterNovem en de Mondriaan Stichting.
- Ontwerp: 2002-2004
- Bouw tot opening: 1 april 2005- 11 juni 2008
- Het museum beschikt over 5.200 m2 vloeroppervlak, waarvan 600 m2 tentoonstellingsruimte.
- Directeur a.i.: Peter Rijntjes; aantal museummedewerkers: 35

Bedrijven

De architect – Hans van Heeswijk architecten
Projectteam bouw– S. Broekhof, H. van Heeswijk, A. Honig, W. Kamp, R. Kluwer, J. van Nieuwenhuizen, E. Otte, D. Rietmeijer, R. Thani.
Projecteam tentoonstellingen: - Leo van den Bogaert (coördinatie), Ellen van den Corput, Amanda Elshout (inrichting), Omnimark, Tars (belettering)
Hydraulische techniek/klimaat: Cauberg-Huygen, raadgevende ingenieurs
Tentoonstellingsbouw: Meyvaert, Kloosterboer
Ontwerper huisstijl: Frederik de Wal is verantwoordelijk voor de nieuwe huisstijl en het beeldmerk van het museum. 
Vitrines: Maarten Meevis van Kinkorn
Lichtontwerp: Joost de Breij
Ontwerp Kinderzaal: Designpolitie
Interactieve design (met o.a. tafels waar je door fotoboeken kunt scrollen): Lust, Rapenburger Plaza (techniek), Kiss the Frog
AV-realisatie: The Missing Sync
Meubilair auditorium: Vitra
Museumwinkel: Bureau Mijksenaar
Depotstellingen: Bruynzeel Storage Systems 
Website: Netvlies i.s.m. KesselsKramer en Planet Event
Bron, eerste catalogus van het museum door Anthon Beeke
Handout en leeswijzer door Ben Bos

Marie Christine van der Sman, met dank aan mw. C. Drontmann, Graphic Design Museum Beyerd Breda