Verboden te verzamelen

17 juni 2007

Er is veel discussie over wat wel en niet verzameld en bewaard mag worden in musea. Hoe gaan we om met menselijke resten? Welke rol spelen de herkomst en de echtheid van een object? Over deze dilemma's werd op 11 juni in het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden een goed bezocht symposium met vakgenoten gehouden. Over hetzelfde thema is bovendien tot en met 28 oktober in het RMO een fraai ingerichte tentoonstelling te zien.

 

Het symposium.

Als sprekers traden op Ton Hol, de voorzitter van de ethische commissie van de Stichting Volkenkundige Collectie Nederland, die voor transparantie en zelfregulering door codes pleit, en Susan Legêne, hoofd museale zaken van het Tropenmuseum, die vertelde over het zes jaar durende onderzoek naar de vergeten collectie menselijke resten uit Nederlands Indië in het depot van het Tropenmuseum. Voorwerpen die schijnbaar zonder enig voorop gezet plan (maar wel met de intentie om ‘raskenmerken’ vast te leggen) in de periode 1915 en 1965 bijeen waren gebracht. Het Tropenmuseum wil nu op een ‘nette manier’ van de verzameling af. Crematie is een mogelijkheid, maar ook teruggave aan wie er aanspraak op zou kunnen maken.

Dit laatste uitgangspunt, teruggave aan het land van herkomst, werd door de jurist en kunsthistoricus en voormalig NedArt directeur Antoon Ott herhaald in het voorbeeld van de Elgin Marbles die volgens hem terug moeten worden gegeven aan Griekenland. Niet omdat ze eigendom van Griekenland zijn, maar omdat ze daar vandaan komen. Charlotte van Rappard, voormalig Hoofdinspecteur Cultureel Erfgoed, vatte nog een keer de internationale ethische gedragscode van musea samen. Sinds het UNESCO-Verdrag van 1970 dient het museum geen voorwerpen zonder bekende herkomst meer te kopen. Als laatste spreker pleitte de Engelse jurist Norman Palmer voor mediation bij disputen over cultuurbezit. Het zoeken van compromissen buiten de rechtzaal is vaak goedkoper en effectiever.   

 

De tentoonstelling.

Hoe presenteer je een Egyptische mummie, ontdaan van alle zwachtels, aan het grote publiek? Wat te doen met oorlogskunst of objecten afkomstig van een illegale opgraving? Welke dilemma?s spelen bij verzamelen en presenteren in het museum? Waar liggen de grenzen? De tentoonstelling verboden te verzamelen? Museale vraagstukken van het Rijksmuseum van Oudheden biedt u een kijkje achter de schermen en daagt u uit zelf actief mee te denken over actuele kwesties en standpunten.
Voorwerpen uit de eigen collectie illustreren de problematiek. Bezoekers kunnen zelf aan de discussie deelnemen en per casus stelling nemen. De resultaten van stemgedrag en uitspraken van publiek vindt u terug op de museumwebsite (www.rmo.nl) (Bronnen: NRC, 3-4 en 13-6-07)